In november zie je wilde zwanen vooral op de natte weilanden en akkers in Friesland, rond het Lauwersmeer en in de Noordoostpolder, en je herkent ze aan de gele snavelvlek die doorloopt tot voorbij de neusgaten. Een knobbelzwaan, onze gewone zwaan, heeft een oranje snavel met een zwarte knobbel. Een wilde zwaan is slanker, rechter in de hals en roept luid trompetterend als een groep overvliegt.
Waarom november het moment is
Wilde zwanen broeden in IJsland en Noord-Europa en trekken in het najaar naar West-Europa. Vanaf half oktober komen de eerste groepen aan, en in november is het aantal in Nederland meestal op zijn hoogst. Ze blijven doorgaans tot ver in februari of maart. Met een kouder weerbericht schuiven ze verder naar het zuiden, dus na een koude nacht zie je soms ineens grotere groepen verschijnen.
Waar je ze het beste ziet
Ze zoeken natte graslanden, bietenvelden en maïsstoppels op. Goede plekken zijn:
- De weilanden rond het Lauwersmeer, vooral aan de randen van het Nationaal Park.
- De polders in Noord-Friesland en bij de Friese meren.
- Het open land in de Noordoostpolder en Oostelijk Flevoland.
- Het open akkerland in het noorden van Groningen, vooral na een koude nacht.
Rij langzaam over de landweggetjes en blijf zoveel mogelijk in de auto. Een geparkeerde auto werkt als vogelkijkhut, terwijl uitstappen de dieren al snel doet opvliegen. Een verrekijker van 8x42 en een telescoop op een statief maken het verschil, want de groepen staan vaak op honderden meters afstand.
Wilde zwaan of kleine zwaan?
Naast de wilde zwaan overwintert ook de kleine zwaan in Nederland. De kleine zwaan is wat kleiner en heeft een kortere hals. Het gele deel op de snavel is bij hem een beperkte vlek die niet voorbij de neusgaten komt. Een wilde zwaan heeft een lang, driehoekig geel snavelvlak dat doorloopt tot voorbij de neusgaten. Vergelijk twee zwanen naast elkaar en je ziet het verschil meteen.
Hoe laat kun je het beste gaan?
De grootste kans heb je in de vroege ochtend, vlak na zonsopkomst, en in het laatste uur voor de schemering. Dan vliegen de groepen van of naar hun slaapplaats op open water. In november is de zon al rond 16.45 uur onder, dus plan je bezoek voor een middag en neem warme kleding mee. Een thermosfles thee is geen overbodige luxe op een open dijk.
Zo kijk je zonder te storen
Blijf op de paden en kom niet te dichtbij. Zwanen die schrikken, verbruiken kostbare energie, terwijl ze in de winter juist moeten bijtanken. Houd minstens honderd meter afstand en houd honden aan de lijn. Op veel plekken gelden in de winter aanvullende regels, dus lees de borden bij de ingang van een gebied.
Wie een paar keer gaat kijken, leert de geluiden snel herkennen. Het trompetterende geroep is bij een groep van twintig of dertig vogels indrukwekkend. Het is een geluid dat bij een Nederlandse novembermiddag hoort, net zoals de eerste ochtendvorst.
