Rood met witte stippen: geen paddenstoel spreekt zo tot de verbeelding als de vliegenzwam. Op de Utrechtse Heuvelrug heb je de beste kans vanaf half oktober tot begin november, vooral een paar dagen na een flinke regenbui. Zoek niet zomaar in het bos, maar kijk gericht onder berken en dennen. Goede plekken zijn de Kaapse Bossen bij Doorn, het Amerongse Bos en de randen van het Leersumse Veld.
Waarom je de vliegenzwam juist bij berken vindt
De vliegenzwam is geen paddenstoel die zomaar ergens opduikt. Het ondergrondse deel van de schimmel leeft samen met de wortels van bomen. Die samenwerking heet mycorrhiza: de schimmel helpt de boom aan water en mineralen, de boom levert suikers terug. De vliegenzwam kiest daarbij vooral voor berken en grove dennen, soms ook voor sparren.
Op de Heuvelrug, met zijn zandgronden en gemengde bossen, groeien die bomen volop. Daar zit ook direct de belangrijkste tip: loop je in een bos met vooral beuken en eiken, dan is de kans klein. Zie je witte berkenstammen langs een heiderand of tussen de dennen, kijk dan goed om je heen in het gras en tussen het mos.
Drie plekken op de Utrechtse Heuvelrug
Kaapse Bossen bij Doorn
Een afwisselend bos met naald- en loofbomen en hoogteverschillen. Langs de wandelroutes richting de uitkijktoren staan op meerdere plaatsen berken in de buurt van dennen. In een goed jaar zie je hier groepjes van vijf of meer vliegenzwammen bij elkaar.
Amerongse Bos
Groot en rustig, met lanen en open plekken. Vooral langs de randen van open stukken, waar licht valt en berken opschieten, is het zoeken de moeite waard.
Leersumse Veld
Een heidegebied met verspreid staande berken en dennen. Juist op de overgang van heide naar bos verschijnen in oktober vaak vliegenzwammen. Blijf in het broedseizoen op de paden, maar in de herfst is het hier ook een fijne wandeling.
Het beste moment in oktober
Paddenstoelen hebben vocht en een niet te lage temperatuur nodig. Na een droge september komen ze vaak laat op gang. Valt er eind september of begin oktober een periode met regen, terwijl het overdag nog 12 tot 16 graden is, dan verschijnen er een week of anderhalve week later volop vruchtlichamen. Volg dus het weer: twee tot vijf dagen na een natte periode is ideaal.
Een jonge vliegenzwam is bolvormig en zit nog vol witte vlokjes. Na een paar dagen klapt de hoed open tot een plat, felrode schijf. Bij flinke regen spoelen de witte stippen er soms af, waardoor je een bijna egaal rode paddenstoel ziet. Ook dat is gewoon een vliegenzwam.
Kijken, fotograferen en niet plukken
De vliegenzwam is giftig en hoort dus nooit in de pan of in kinderhanden. Daarnaast is plukken in veel natuurgebieden niet toegestaan, en het is ook niet nodig. Een paddenstoel is maar het vruchtlichaam van een veel groter schimmelnetwerk onder de grond. Laat hem staan, dan kunnen anderen er ook van genieten en verspreiden de sporen zich gewoon verder.
Voor een mooie foto ga je laag zitten, op ooghoogte met de hoed. Een donker of groen mossig decor laat het rood het mooist uitkomen. Ochtendlicht dat schuin door de bomen valt, maakt het plaatje helemaal af.
Neem een thermosfles mee, plan je wandeling na een regenachtige week en loop rustig langs de berken. Grote kans dat je in deze weken op de Heuvelrug een paar felrode hoeden tussen het mos ontdekt.
